1. Erneuerter Brief der Schuhmacher-Gilde zu Werben aus dem Jahre 1447.**
Vor allen luden de dossen vnsen apenbriff zeen edder horen lesen ... borgermeystere vnd radmanne der stad werben dat vor vns in dem sittenden stole des rades synt jeghenwerdich ghekamen de ... werkmeystere mesterkapen vnd ghemeyne kumpane des schowerkes tho werben vnd hebbn vns vareghebracht ettliken briff de der schoknechte kumpane horede dar inne verteykent weren alle ere gude wanheyde rechticheyde vnd brake, de denne van olders weghen vergan vnd verdoruen met etliken maculen de deme sulfften Briue schedelik weren vnd vns ghebeden hebben flitige bede den sulften briff tho vernigende vnd in etliken synen ... to sterkende des denne dy meynunghe van worde to worde aldus inhelt, Wittlik sy alle den ghennen de dossen apenbriff zeen edder horen lesen dat wy Radmanne der Stad werben vmme bede willen der guldemester des schowerkes vnd der meyner schoknechte sunderlikens der kumpan mester als claus ghode (?) vud mesterknapen diderick tate vnd hans virow to den tieden meyster vnd mesterknapen synt ghewesen vnd met vulbort vnses perners ghegunnet hebben den schoknechten to werben jeghenwardich vnd de noch tokamende synt sodan wasslichte to holdende up der krone vnd up den bomen vnd tobernende in Sunth Johannis bapten parkerken bynnen werben in dy ere gades vnd marien der hemmel kaningh innen vnd in de ere sunth Johannisbapten bestedighen
*) Näheres über Werbener Gilden cf. Wollesen, Chronik der altmärkischen Stadt Werben, Seite 70, 122, 155.
wy Radmanne der erscreuen stad nach bede vnd wilkare desser erscreuen eyne richticheit inkrafft dosses breues allen schoknechten tho werben de nu synt vnd tokamende werden, dat eyn jewelk to den lichten ghenen schal alle ferndel iares twe stendalsche pennighe de dar wedder sprecket den schalen de kumpan de dar to ghesettet synt oren denst vnd arbeyt legheren so langhe wente he sodane [???]{.mark} vth ghifft. Weret sake dat ettlik kumpan wolde wech lopen met sodanen [???]{.mark} ℘ edder met andern braken, werde sodans syn mester ware schal he von stunth sodane tho wetende don eyn mesterknapen de en meth hulpe der kumpan mach panden effte tr.. uen (?) vor sodane [???]{.mark} effte brake Stele he sick auer heymelik wech sidder wittscap synes meysters effte der mesterknapen schal me en setten vp den briff. Sodane lichte alse dar stan vp der kronen schalme ansteken an allen hoghen festen apostelfesten vnd apostelfesten ghelick to der homissen in des hilghen kerstesnacht an en pasche nacht vnd to den veertüden tor vesper fromissen vnd homissen, de lichte de dar stan vp den bomen schal me alle weghe meth den bomen vme hoff draghen in hoghen festen wen me met den hilehen licham vme hoff gheyt vnd baldeken dar auer drecht vnd bestedighen sy togande in der procession neghest den werken vnd denne vort schalen werden anghesticket tor homissen in den sulfften festen sodane lichte up der kronen vnd bomen schalen waren de mesterknapen meth den anstickende tho rechten tüden alz varebororet is, weret sy sodans vorsumeden schal ey ichlik breken [???]{.mark} ℘ svnder gnade to ichliker tüd. Vorder wen men sodane bome draghen wil (?), sodans schalen de mesterknapen vorkundighen des auendes tho voren twen kumpan tho sick de sy draghen by [???]{.mark} ℘, weret sake deme sodans vorkundighet wert to draghende vnd nichten dede effte versumet schal he ock breken [???]{.mark} ℘ vnd me schal sy draghen temeliken in den henden vnd nicht up den schulderen, konden sy de kumpan nicht hebbn maghen sy wol bedden [???]{.mark} andere frame mane effte kumpan to draghende. Vorder efft ennich kumpan spolede meth eynem mester effte kumpan edder meth eynem andern manne vmme ghelt watte spol id sy bynne der stad effte vor deme dare so nach ed beseen wert (?) van mestern edder kumpan schal he breken eynen krosehn märkesch sunder gnade tho ichlik
wyse we dar wedder sprecket schal me syne arbeyt legheren wente he sodan kroschn vth ghifft. Wan ennich kumpan synem meyster edder anders weme syn gud entfernet vnd ouel dede deme schal me leghern vnd vorbydhn synen arbeyt vnd en vort holden vor eyn schalk so lange beth he sick vorantwordet hefft. Vortmer bostedighen wy wan eyn kumpan kranck wert vnd hedde nicht vorterende deme schal me tho hulpe kamen vth vnser leuen frowen busse met [???]{.mark} β allentliken an [???]{.mark} ℘ dar na schalen em de meyne kumpan tho hulpe kamen eyn ichlik meth [???]{.mark} ℘, vorteret he dat schalen sy eim noch eyns tho hulpe kamen vnd en to vme herde waken by [???]{.mark} ℘, wan sy em so twye to hulpe kamen hebbn vnd nicht beter wert schal me noch mere tho hulpe kamen vth vnser leuen frowen busse met [???]{.mark} β an [???]{.mark} ℘ wes me dar rth entberen kan. Wen he denne wedder ghesunth worden is schal he allentliken wes he vordenet bauen teringhe wedder in de busse logyhen so vele alze he dar vth ghekreshn hefft. Kan he hir bynnen nicht to arbeyde kamen, mach me en wol vorlouen to arbeytende in eyn ander Stad wor he des bokamen kan vnd sodans tor stede senden wes em de kumpan tho hulpe gheuen hebbn dar mach hye sy vme dancken. Storue he auer in der kranckheyt wes he hefft in reytscap an klederen vnd an andern sekel gherede wes des sy, schal wedder keren in gades ere in de busse vnd on to gaue brenghen nach wanliker vnd temeliker wise. Queme ettlik knecht wandernde vnd queme vp eyne halue mile weghes na werben vnd kranck worde schalen en de kumpan inhalen vnd by em don alze van kranken screuen steyt. Vorder schalen de kumpan neynleye buth maken effte wilkare wedder ore meyster by oreme denste vnd arbeyde. Vorder verloue wy dat eyn jewelk kumpan schal helpen drincken eyne tunne birs to dren tyden by dwansche alze des wynachten des vastelauendes vnd des pinxsten wan dar jennich kumpan entieghen were vnd met varsate van huss taghe, schal he de tunne birs bynne deme ferndel iares nach synem antale by synem arbeyde helpen betalen, vnd de kumpan de dar to ghesettet werden schalen rekenschap don by der tunne birs wat eyn islik ghelden schal. Vorder wan eyn ichlik kumpan vorbadet wert in eynes mesters huss dar schal he kamen by [???]{.mark} ℘, wet sake de kumpane hadden beghencknisse edder vorbadet worden van
den mestern effte kumpanen vp eyn werkel dach wen sodans gescheen is schal nemat vortgan to bire sundern he schal irst gan in des mesters huss by [???]{.mark} ℘. Vorder setten wy wan de kumpan to samende drineken wer dat ymat to vnsede droncke so dat he spiede edder sick anders vnreyne makede by der selscap edder in synes mesters husse de schal breken eyn punth wasses sunder gnade. Vorder efft ennich kumpan ghinghe met bieden benen mit synem schorteldecke effte met deme negehentzken (?) edder met deme vmgherhede auer synes mesters ronnensten by sunnenschyne de schal breken [???]{.mark} β. Men helpet he synem mester ledder treden effte smeren ze wyle id waret schal he sonder brake blyuen. Ghinghe ock eyn kumpan met eyn haluen hake vnd sunde bene hadde schal he breken [???]{.mark} ℘. Ock schal nemat krentze draghen van ledder ock schal nemat borsten plucken van eynem lenenden swyne [???]{.mark} ℘. Ock schal ney kumpan spere vp nemen by deme torneye effte hoff yseren svnder arloft by eynem punth wasses. Vordermere schal neyn kumpan sick slan met den andern effte met deme mesterknape dede sleyt schal breken an den kumpan eyn punth wasses, synt se beyde schuldich eyn ichlik eyn punth wasses, sunderen an den mesterknapen [???]{.mark} punth wasses, des gheliken efft de mesterknape breke schal he breken tieghen den kumpan [???]{.mark} punth wasses, des gheliken efft eyn kumpan den andern mishandelt meth vnvochliken honliken worden schal de mishandeler breken an den kumpan [???]{.mark} punth wasses vndan den mesterknapen [???]{.mark} punth wasses, worde auer etlik kumpan effte mesterknape mishandelt van eynem anderen kumpan in heymeliken steden dar neyne kumpan effte mester by weren vnd de lider sodans nicht van sick segghen wolde effte dorfte, kamet id vor de kumpan schal eyn islik de lider vnd mishandeler breken 1 punth wasses. Efft eyn den andern worpe spotwise met olden scho vnd de ander des nicht dulden wolde vor spot, schal de breken [???]{.mark} ℘. Vorder efft ennich kumpan ghepandet worde van merne frowen edder vorklaghet worde van sye vme vnvochlik lon de schal breken [???]{.mark} punth wasses sunder gnade. Ock schal neyn kumpan brenghen in synes mesters huss meyne frouwen met em to etende effte to drinkende so vake id schüth schal he breken [???]{.mark} ℘. Wen dar wert thoghelaten ey leriunghe de schal gheuen in der schoknechte kumpani
[???]{.mark} punth wasses. Vorder wen de kumpan vorbadet werden dat sy schullen helfen luden eynem dyde vth der kumpanie vorsteruen is we dar nicht kummet eyme an ludet effte met den heyken (?) ludet schal breken [???]{.mark}. Vordermer bestedighen wy welk mynsche der schoknechte kumpanie wynen wil id sy frowe effte man, schal gheue [???]{.mark} puth wasses vnd alle ferndel iares [???]{.mark} ℘ to den lichten, hir vare schalen de kumpane al den gheuen de uth orer kumpanie vorsteruen kamen to orer vilge vnd zelemissen vnd na to graue volghen so verne id em vorkundighet wert by [???]{.mark} ℘. Vnd de mesterknapen schale dar in dat huss dar dat lick is tor vilge draghen de [???]{.mark} bome met den lichten vnd tor zelemissen by deme zeleblocke ansticken so langhe beth de commendacie ghedau is weme sodane bome dene ghebaden werden to draghende schal he don by sodan brake alz vare ghescreuen is. Vortmere vorloue wy den kumpanen dat sy maghen vor oren meystern de em ghesettet synt tho holdende eyn morghensprake alle ferndel iares efft des nod sy dar de meyster maghen richten allent wes em feylet, welk kumpan de syn wort nicht rechte kan inbrenghn mach eyn andern bidden syn wort to holdende, wolde he auer nymande bidden vnd vnrechte inbrochte, schal he breken [???]{.mark}, worde ymande brake deylet vnd nicht ghenen wolde, so maghen de mesterknapen meth hulpe der kumpan en panden so hoch alze de brake is.
Alle dosse vorscreuen brake synt bestedighet vnd gheue in de ere vnser leuen frowen ore lichte dar mede to holdende vnd alle dosse vpgnte (oben genannte; brake schalme betughen alze vare screuen steyt vnd de werkmester de em dar to gesettet werden schullen allen brake richten vnd vorvolghen na vth- vnd nawisunghe 'desses vorseycken (?) bryues. Vordermer schalen de mesterknapen alle iar ewig beganlaten vnd vilgen vnd selemissen alle de ghene, de vth der kumpanie vorstoruen synt nemlik des donnersdaghe auendes in den pinxsten effte in der weke dar na nach leghelicheyt des pren (Pfarrers) vnd der kumpan, de ander vilge des donrdaghes in der quat temp der vasten, jsset sy so vele in der bussen hebbn meth [???]{.mark} pstern [???]{.mark} kostern vnd [???]{.mark} scholre dar eyn jewelk kumpan schal wesen tor vilge vnd zelemissen by [???]{.mark} ℘. Vortmer wan de schomaker kesen nige werckmester so schalen sy ock kesen den kumpanen eynen meyster
de sondages dar na de vnser leuen frouwen bequeme is vnd de kumpan schalen vnder sick twe bescheyden bederue kumpan to mesterknapen kesen dyde ore lichte vnd ghemeyne penighe vorstan vnd de brake waren vnd denne de olden mesterknapen schullen den nigen rekenscap don van allen stucken vor den nigenkumpan meyster, Weme wert ghebaden to wikende ııy morghenspraken effts kare vnd nicht en devt de schal breken [???]{.mark} ℘so vake alz em ghebaden wert. Worde ymat van den kumpanen ghekaren to mesterknapen vnd sick dar wedder lede vnd nicht don wolde so vake alze me en kiset brecket he eyn punth wasses to den lichte vnd eyn halue tunne birs den kumpanen sunder gnade. Vorder we de ghekaren wert schal id vorstan ey gantz iare by den vorscreue brake, were ymant mesterknape ghekaren vnd bynnen dem iare wolde wanderen des me em schal to staden vnd gunnen so verne he rekenscap deyt vnd met den mesteren vnd synen medehulperen eynen helpet kesen in syne stede, were ymant mesterknape vnd wandern wolde vnd de slatel van hates weghen eyn andern kumpan van buten to wolde don sodans schal nicht scheen besundern he schal sy don eynem mester effte eynem kumpan de hir vorder dencket to arbeydende by eynem punth wasses. Vorder efft ymat van den kumpanen sick nicht wolde laten noghen an dossen ghesette vnde brake vnd sick wolde vorder beropen tieghen den rad, de schal breken alle brake tweueldich. Dat alle dosse vorscreuen stucke vnd artikle in sampt vnd ichlik besundern stede vaste und vnverbroken wol werden gheholden hebben wy Radmanne der Stad Werben vnse grosse inghaserel meth wittscap laten hanghen an dossen briff. Gheuen vnd sereuen na Christi ghebort veerteynhundert dar na in dem [???]{.mark} iare an en guden middeweken. Nach sodan flitighn bede hebbn wy an ghesen ere fliticheyt de sy sick bewisen in gadesdinste to merende vnd van desweghen bevesten bestedighen vnd confirmiren desse sulffte kumpane met allen artiklen olt vnd nige in kratfft dosses breues in sampt vnd eyn ichlik besundern. Des to mer orkunde hebbn wy vnser stad grosse Jnghesegel wittlikn medden laten hanghen an dossen briff. Datum Werben na bort Christi vnses Hern m^0^ ceee^0^ dar na dem [???]{.mark} Jar am fridage vor vocem jocunditatis.